Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün 'şahsi meselesi' olarak tanımladığı Hatay, 87 yıl önce bugün, 23 Temmuz 1939 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti'ne katılarak uzun ve karmaşık bir sürecin ardından anavatanına kavuştu. Bu tarihi birleşme, Türkiye'nin toprak bütünlüğü ve ulusal güvenliği açısından önemli bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor.
Hatay'ın anavatana katılması süreci, Birinci Dünya Savaşı sonrası Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılmasının ardından bölgede yaşanan siyasi gelişmelerle yakından ilgili. Savaş sonrası imzalanan Mondros Mütarekesi ve ardından gelen Lozan Antlaşması ile Türkiye'nin sınırları büyük ölçüde belirlenmişti. Ancak, Hatay (o dönemdeki adıyla İskenderun Sancağı) özel statüsü nedeniyle Türkiye sınırları dışında kalmıştı. Fransa'nın mandası altındaki Suriye'ye bağlı olan bölge, kendine özgü demografik yapısı ve stratejik konumu nedeniyle Türkiye için her zaman hassas bir konu olmuştu. Mustafa Kemal Atatürk, bu konuyu 'milli mesele' olarak görmüş ve Hatay'ın Türkiye'ye ilhakı için büyük çaba sarf etmişti.
Sürecin tetikleyicisi, 1936 yılında Milletler Cemiyeti'nin İskenderun Sancağı'na özerklik tanıyan bir anayasa hazırlaması oldu. Bu gelişme üzerine Türkiye, bölgedeki Türk varlığını ve haklarını savunmak için diplomatik girişimlerini hızlandırdı. 1938 yılında, bölgede Türk nüfusun çoğunlukta olduğunu ve kendi kaderini tayin hakkını kullanmak istediğini vurgulayan Türkiye, Fransa ile yoğun müzakerelere girdi. Bu müzakereler sonucunda, 2 Eylül 1938'de Hatay Devleti kuruldu. Hatay Devleti, kendi anayasasını ve hükümetini oluşturdu. Kısa bir süre sonra, 29 Haziran 1939'da Hatay Millet Meclisi, Türkiye'ye katılma kararı aldı. Bu karar, 23 Temmuz 1939'da Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından onaylanarak resmen yürürlüğe girdi ve Hatay, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir parçası haline geldi.
Hatay'ın anavatana katılması, Türkiye'nin ulusal birliğini pekiştiren ve güney sınırlarını güvence altına alan stratejik bir başarı olarak değerlendirilmektedir. Bu olay, aynı zamanda Türkiye'nin uluslararası alanda egemenlik haklarını ve milli çıkarlarını koruma konusundaki kararlılığını da göstermiştir. Tarihçiler ve siyaset bilimciler, Hatay'ın ilhak sürecini, diplomatik başarı ve milli iradenin tecellisi olarak yorumlamaktadır. Bu tarihi gün, Türkiye'de her yıl çeşitli etkinliklerle kutlanmaya devam etmektedir.
