Ünlü bilim insanı ve jeolog Prof. Dr. Celal Şengör, katıldığı bir programda Türkiye Cumhuriyeti'nin tapu senedi olarak nitelendirilen Lozan Barış Antlaşması'na ilişkin çarpıcı açıklamalarda bulundu. Şengör, antlaşmanın Türk milleti için bir dönüm noktası olduğunu belirterek, "Lozan Barış Antlaşması'yla biz ilk defa insan oluyoruz. Kulluktan çıkıyoruz, kendimizi buluyoruz, hür oluyoruz," ifadelerini kullandı. Bu sözler, antlaşmanın ulusal kimlik ve bağımsızlık üzerindeki etkilerine dair önemli bir tartışmayı yeniden alevlendirdi.
Lozan Barış Antlaşması, 24 Temmuz 1923'te İsviçre'nin Lozan kentinde imzalanmış ve Türkiye Büyük Millet Meclümeti Hükümeti ile İtilaf Devletleri arasında yürütülen Kurtuluş Savaşı'nın ardından Osmanlı İmparatorluğu'nun fiili olarak sona ermesini ve yeni Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası alanda tanınmasını sağlamıştır. Antlaşma, Türkiye'nin sınırlarını büyük ölçüde belirlemiş, kapitülasyonları kaldırmış ve ülkenin tam bağımsızlığını güvence altına almıştır. Bu bağlamda Şengör'ün yorumu, antlaşmanın sadece siyasi ve coğrafi kazanımlarından ziyade, toplumsal ve bireysel özgürleşme açısından taşıdığı anlamı vurgulamaktadır.
Prof. Dr. Şengör'ün "kulluktan çıkma" ve "kendini bulma" gibi ifadeleri, Lozan'ın Türk milleti üzerindeki psikolojik ve sosyolojik etkilerine işaret ediyor. Osmanlı İmparatorluğu döneminde uygulanan çeşitli sistemler ve uluslararası ilişkilerdeki konum, zaman zaman ulusal egemenlik ve bireysel haklar konusunda sınırlamalar getirebilmekteydi. Lozan Antlaşması ile elde edilen tam bağımsızlık, Türk insanının kendi kaderini tayin etme, kendi kurumlarını oluşturma ve uluslararası arenada eşit bir statüye sahip olma imkanını doğurmuştur. Bu durum, bireylerin kendilerini daha özgür ve güvende hissetmelerine zemin hazırlamıştır.
Şengör'ün değerlendirmesi, Lozan Antlaşması'nın sadece bir barış metni olmanın ötesinde, modern Türkiye'nin kuruluş felsefesini ve ulusal kimliğin inşasındaki rolünü anlamak açısından da önem taşıyor. Antlaşmanın getirdiği hukuki ve siyasi çerçeve, Türkiye Cumhuriyeti'nin bugünkü yapısının temelini oluşturmaktadır. Bu çerçevede, Şengör'ün yorumu, antlaşmanın tarihsel önemini ve günümüz Türkiye'si üzerindeki kalıcı etkilerini farklı bir perspektiften ele almaktadır. Uzmanlar, Şengör'ün bu yorumunun, Lozan'ın sadece siyasi bir zafer olmadığını, aynı zamanda toplumsal bir dönüşümün de başlangıcı olduğunu gösterdiğini belirtiyor.
